บ้านถ้ำผึ้ง การท่องเที่ยวเชิงนิเวศ "โดยชุมชน เพื่อชุมชน"

การท่องเที่ยวเชิงนิเวศเป็นทางเลือกของหลายชุมชนที่นำมาใช้ควบคู่กับการอนุรักษ์ฐานทรัพยากรธรรมชาติในพื้นที่ กิจกรรมที่กระจายไปในชุมชนรอบผืนป่าทั่วประเทศเมื่อกว่าทศวรรษนี้ สร้างผลที่หลากหลายมิติ บ้างกลายเป็นบ่อเกิดความขัดแย้ง บ้างนำมาสู่ความเปลี่ยนแปลงที่ไม่พึงปรารถนา แต่ก็มีไม่น้อยที่สร้างรายได้และเสริมความเข้มแข็ง บ้านถ้ำผึ้งเป็นชุมชนหนึ่งที่ประสบความสำเร็จในมิตินี้ และยังนำผลของความสำเร็จย้อนกลับไปคืนสู่กิจกรรมอนุรักษ์ที่เข้มข้นยิ่งขึ้น

ชุมชนบ้านถ้ำผึ้งเป็นตัวอย่างหนึ่งที่วางแนวทางให้สมาชิกชุมชนมีส่วนร่วมบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม และการท่องเที่ยวเชิงนิเวศ และยังได้รับ "รางวัลลูกโลกสีเขียว" ในปี 2547 ด้วยผลงานโดดเด่นคือ กิจกรรมการท่องเที่ยวเชิงนิเวศแบบ "ลูกโซ่" ที่สมาชิกชุมชนมีส่วนร่วมในการส่งต่องานเป็นทอดๆ ทั้งด้านงานส่งเสริมการเรียนรู้วิถีชีวิตชุมชนงานบริการด้านที่พัก การทำอาหารจากพืชท้องถิ่นที่เกิดจากการอนุรักษ์ป่าและ สถานที่ท่องเที่ยวธรรมชาติอันเป็นอัตลักษณ์ของพื้นที่

หลังได้รับรางวัล ยังขยายเครือข่ายความร่วมมือร่วมกับชุมชนใกล้เคียงและหน่วยงานต่างๆ เพื่อสร้างการยอมรับในเรื่องการจัดการป่าชุมชนและการจัดการท่องเที่ยวโดยชุมชน จนได้รับเลือกให้เป็นชุมชนนำร่องที่รณรงค์เรื่องการจัดการป่าชุมชนของตำบลต้นยวน สามารถเพิ่มพื้นที่ป่าจากเดิม 1,600 ไร่ เป็น 3,400 ไร่ โดยมีคณะกรรมการหมู่บ้าน ผู้ใหญ่บ้านเป็นประธานป่าชุมชน  โดยตำแหน่งพื้นที่ป่าชุมชนที่เพิ่มขึ้นก็มาจากประชาคมหมู่บ้าน และการรณรงค์ให้เกิดความเสียสละประโยชน์ส่วนตนเพื่อประโยชน์ส่วนรวม ได้รับความร่วมมือจากคนในชุมชนที่บริจาคพื้นที่บางส่วนให้เป็นพื้นที่ป่าชุมชน  นอกจากนี้ยังมีการแบ่งพื้นที่ทำกิน ป่าใช้สอย และป่าอนุรักษ์โดยทำแนวเขตชัดเจน ส่วนการจัดการในระดับนโยบายได้ร่วมกับเจ้าหน้าที่ป่าไม้การประกาศและจดทะเบียนพื้นที่ป่าชุมชนบ้านถ้ำผึ้งจำนวน 1,600 ไร่ เพื่อเป็นป่าต้นน้ำ และระบบการจัดการป่าที่สามารถพัฒนารูปแบบการบริหารจัดการและการใช้ประโยชน์ทรัพยากรในพื้นที่ รวมถึงการขยายไปยังชุมชนใกล้เคียงได้

การจัดการในระดับพื้นที่เน้นการขยายเครือข่าย โดยสร้างความร่วมมือกับตำบลใกล้เคียง อาทิ ตำบลคลองชะอุ่น  เพื่อช่วยกันดูแลผืนป่าต้นน้ำ ที่ไหลไปรวมลงสู่แม่น้ำตาปี จึงทำให้เป็นแหล่งศึกษาดูงานเรื่องป่าชุมชนของผู้สนใจ

ความสำเร็จเกิดจากการที่ชุมชน ตั้งรับโครงการและการสนับสนุนที่มาจากหน่วยงานต่างๆ โดยการทำงานอย่างมีพลวัต คือ "เลือก" ก่อนจะ "รับ" การสนับสนุนจากหน่วยงานต่างๆ ภายนอกโดยการนำข้อเสนอเหล่านั้นเข้ามาตัดสินใจในเวทีประชาคมหมู่บ้าน เพื่อให้สมาชิกชุมชนมีส่วนร่วมพิจารณาว่า ถ้ารับโครงการนี้จะมีปัญหาตามมาภายหลังหรือไม่ หรือเกิดผลดีกับส่วนรวม จากนั้นจึงนำไปสู่การวางแผนเพื่อแบ่งหน้าที่ในการทำงาน

ปัจจุบัน บ้านถ้ำผึ้งร่วมกับองค์กรและหน่วยงานภายนอก อาทิ ตำบลต้นยวน ซึ่งเป็นหนึ่งในพื้นที่ในโครงการ "รักษ์ป่า สร้างคน ๘๔ ตำบล วิถีพอเพียง" หนึ่งในโครงการเพื่อสังคมและสิ่งแวดล้อมของบริษัท ปตท. จำกัด (มหาชน) โดยเป็นตัวอย่างเรื่องป่าชุมชนและการจัดการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ และต่อยอดกิจกรรมการอนุรักษ์ โดยรณรงค์ให้สมาชิกชุมชนปลูกไม้ป่าและพืชอาหารแซมในสวนยางพารา การนำพลังงานทางเลือกมาใช้ในกิจกรรมของชุมชนเพื่อลดค่าใช้จ่ายเรื่องพลังงาน

เหล่านี้เป็นพลวัตการปรับตัวของชุมชนที่ประยุกต์ให้เหมาะสมกับการเปลี่ยนแปลง อันเกิดจากกระแสโลกาภิวัตน์ ที่เริ่มจากการบริหารจัดการท่องเที่ยวแบบลูกโซ่ นำมาสู่การขยายเครือข่าย เพื่อรักษาป่าต้นน้ำ สามารถขยายพื้นที่ป่าเพิ่ม มีการปลูกพืชอาหารเพิ่มเติม เพื่อรองรับผู้เข้ามาเรียนรู้จนเป็นแบบอย่างของการจัดการท่องเที่ยวที่ดีแห่งหนึ่งของอำเภอพนม