โรงเรียนวัดถนนกะเพรา (นวัตกรน้อยรักษ์ท้องถิ่น) จังหวัดระยอง

เรียนรู้เพื่ออยู่ร่วมกันในสังคมพหุวัฒนธรรม

โรงเรียนวัดถนนกะเพรา (นวัตกรน้อยรักษ์ท้องถิ่น) เป็นโรงเรียนประถมศึกษาขนาดเล็ก ที่มีความหลากหลายของนักเรียนทางด้านเชื้อชาติและสถานะทางเศรฐกิจ  ส่วนใหญ่มาจากครอบครัวผู้ใช้แรงงานในภาคอุตสาหกรรม รับจ้างทั่วไป และประมง โรงเรียนจัดการเรียนการสอนแบบพหุศึกษา สร้างความเท่าเทียมด้านการศึกษา มุ่งพัฒนาเด็กให้เรียนรู้ได้เต็มศักยภาพ โดยใช้ทุนต่าง ๆ ได้แก่ ทุนทางสังคม ทุนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ทุนผู้รู้ ครูภูมิปัญญา และแหล่งเรียนรู้สำคัญทั้งในและนอกชุมชน  โรงเรียนวัดถนนกะเพราจึงเป็น 1 ใน 25 โรงเรียน ที่ได้เข้าร่วมโครงการพื้นที่นวัตกรรมการศึกษาจังหวัดระยอง เมื่อปี พ.ศ. 2562 จัดการเรียนการสอนตามความสามารถ ตามช่วงชั้น สามารถบูรณาการความรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่น สู่กระบวนการเรียนรู้ พัฒนาความรู้รอบด้าน และทักษะการดำรงชีวิตอย่างมีศักดิ์ศรี       

การก่อเกิดกลุ่ม

โรงเรียนวัดถนนกะเพรา (นวัตกรน้อยรักษ์ท้องถิ่น) สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาระยองเขต 2 เปิดสอนระดับปฐมวัย ถึงชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 ให้บริการในพื้นที่หมู่ 4, 8 และ 9 ต.เนินฆ้อ อ.แกลง จ.ระยอง มีครูและบุคลากรทางการศึกษา 8 ท่านรวมผู้บริหารโรงเรียน ปัจจุบันมีนักเรียน 117 คน ซึ่งเป็นเด็กไทย 72 คน และเด็กต่างชาติ 45 คน ทั้งสัญชาติพม่า ลาว เขมร รวมถึงเด็กผู้ด้อยโอกาส โดยส่วนใหญ่ผู้ปกครองเป็นแรงงานข้ามชาติจากกัมพูชา ซึ่งแรงงานเหล่านี้โยกย้ายบ่อยส่งผลกระทบต่อการเรียนของลูกหลาน โรงเรียนจึงสร้างโอกาสทางการศึกษาให้กับเด็กต่างชาติในพื้นที่อุตสาหกรรมอย่างเท่าเทียมกันและเป็นนโยบายสำคัญของโรงเรียนวัดถนนกะเพรา

สร้างโอกาส ด้วยต้นทุนชุมชน

            โรงเรียนวัดถนนกะเพรา เป็นโรงเรียนขนาดเล็กที่ผู้บริหารเล็งเห็นความจำเป็นของการปฏิรูปการศึกษาและการเรียนรู้เพื่อลดความเหลื่อมล้ำ มุ่งพัฒนาผู้เรียนอย่างเต็มศักยภาพ เน้นการมีส่วนร่วมทุกภาคส่วน ด้วยทุนบุคคล ทุนทรัพยากรธรรมชาติที่หลากหลาย โรงเรียนวัดถนนกะเพราได้รับเลือกให้เป็น 1 ใน 25 โรงเรียน ที่เข้าร่วมโครงการพื้นที่นวัตกรรมการศึกษาจังหวัดระยอง ปี พ.ศ. 2562 เน้นจัดการศึกษาที่ตอบโจทย์ผู้เรียน โดยการออกแบบการเรียนอย่างมีส่วนร่วมกับผู้เกี่ยวข้อง เน้นการพัฒนาทักษะชีวิตสู่การสร้างสรรค์นวัตกรรมด้วยศักยภาพทุนของชุมชน นำมาสู่การสำรวจทุนชุมชน (คน ทรัพยากร อาชีพ ผู้รู้ ครูภูมิปัญญา) ที่มีอยู่ เพื่อพัฒนาการเรียนรู้สู่การปฏิบัติจริงผ่านฐานการเรียนรู้ 6 ฐานที่สอดคล้องกับช่วงวัย ตั้งแต่ชั้น ป.1 - ป.6 เช่น การปลูกผัก การทำน้ำปลา การทำฮ้อยจ้อ การเลี้ยงหอยนางรม และการแปรรูป ขยะมาสร้างมูลค่า (เปลือกหอยเป็นโมบาย บดทำกระถางต้นไม้)

ฐานการเรียนรู้  6 ฐาน

            ตัวอย่างในชั้นประถมศึกษาปีที่ 3 มหัศจรรย์ใบขลู่ เรียนรู้บูรณาการเพื่อสร้างทักษะอาชีพ รู้จักต้นขลู่ ใบขลู่ ลักษณะของต้นขลู่ แหล่งเจริญเติบโต ลักษณะของดินและสภาพแวดล้อมที่เหมาะสมต่อการเจริญเติบโต การขยายพันธุ์ ขลู่เป็นพืชที่เจริญเติบโตได้เองตามธรรมชาติในพื้นที่ป่าชายเลน เรียนรู้การแปรรูป การทำชาใบขลู่ การเลือกใช้วัตถุดิบ อุปกรณ์ที่ใช้ วิธีทำ การเก็บรักษา และประโยชน์ของชาใบขลู่ เรียนรู้การออกแบบผลิตภัณฑ์จากใบขลู่ให้มีความหลากหลาย เรียนรู้บรรจุภัณฑ์ การเลือกใช้บรรจุภัณฑ์ให้เหมาะสม โดยคำนึงถึงหลักโภชนาการ สุขลักษณะ และความต้องการของผู้บริโภค เรียนรู้คุณค่าใบขลู่ที่มีสารอาหารประกอบด้วย ธาตุแคลเซียม ธาตุเหล็ก ธาตุฟอสฟอรัส เบตาแครอทีน สรรพคุณทางยาที่ใช้ในการรักษาโรคเบาหวาน ลดความดันโลหิต ลดความเสี่ยงการเกิดโรคมะเร็ง และช่วยขับปัสสาวะทำให้ไตทำงานดีขึ้น

            จากการประกอบอาชีพประมงของคนในชุมชน ในระดับชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 หอยนางรมน่ารู้  นักเรียนจะได้เรียนรู้อาชีพของคนในชุมชน เรียนรู้แหล่งที่อยู่ แหล่งเลี้ยงหอยนางรม การเพาะเลี้ยงจากสถานที่จริง ณ บ้านท่าครก หมู่ 8 เพื่อให้เกิดการแลกเปลี่ยนพูดคุยกับชาวบ้านที่ประกอบอาชีพเกี่ยวกับหอยนางรม เรียนรู้คุณค่าของการอนุรักษ์ รักษาระบบนิเวศป่าชายเลนให้ยั่งยืน รวมถึงการค้นคว้าในห้องเรียน “Google Classroom” เกี่ยวกับระบบนิเวศ สภาพแวดล้อมที่หอยนางรมเจริญเติบโตได้ดี การนำภูมิปัญญาท้องถิ่นประยุกต์ร่วมกับการเรียนรู้ทั้งในและนอกห้องเรียน สาธิตการแกะ การล้าง การบรรจุหอยนางรมเพื่อจำหน่าย การเลือกบรรจุภัณฑ์ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม การออกแบบผลิตภัณฑ์  เช่น การทำหอยนางรม 3 รส

โรงเรียนตั้งอยู่ในพื้นที่ที่เปราะบาง แต่เด็กที่นี่ไม่ได้เปราะบาง นักเรียนโรงเรียนวัดถนนกะเพราล้วนเป็นเด็กกล้าคิด กล้าพูด มั่นใจในการแสดงออกและแสดงความคิดเห็น รวมทั้งกระตือรือร้นในการเรียนรู้ลองผิดลองถูกร่วมกับครูผู้สอนแบบรู้จริง ทั้งนี้การสร้างความเท่าเทียม ลดความเหลื่อมล้ำ จึงเป็นโรงเรียนพหุวัฒนธรรม ที่สร้างเด็กให้สามัคคีอยู่ร่วมกันได้โดยไม่แบ่งแยก ผลสัมฤทธิ์ของนักเรียนและโรงเรียนเป็นที่ประจักษ์ ส่งผลให้ได้รับรางวัลสถานศึกษาพระราชทาน ระดับประถมศึกษา ขนาดเล็ก ประจำปีการศึกษา พ.ศ. 2565 นอกจากนั้นนักเรียนและครูยังได้รับรางวัลเหรียญทอง จากการแข่งขันการประกวดโครงงานวิทยาศาสตร์ “ เรื่องผลของการใช้เปลือกหอยนางรมบดทดแทนปูนซีเมนต์ในการผลิตคอนกรีต” งานศิลปหัตถกรรมนักเรียนภาคกลางภาคตะวันออก ที่จังหวัดราชบุรี

โรงเรียนวัดถนนกะเพรา (นวัตกรน้อยรักษ์ท้องถิ่น)
หมู่ 4 ตำบลเนินฆ้อ อำเภอแกลง จังหวัดระยอง  รหัสไปรษณีย์ 21110

ประสานงาน : นางสาวปวีณา พุ่มพวง ผู้อำนวยการโรงเรียนวัดถนนกะเพรา 

โทร. 093-324-4295 หรือ 038-697125 และ E-mail: paweena6155@gmail.com

สมาชิกกลุ่ม : นักเรียนโรงเรียนวัดถนนกะเพราทุกระดับชั้นเรียน จำนวน 117 คน ปีการศึกษา พ.ศ. 2566

พื้นที่ดำเนินงาน : โรงเรียนวัดถนนกะเพรา หมู่บ้านท่าครก สะพานรักษ์แสม บ้านปลาธนาคารปู (แหล่งเรียนรู้วิถีประมงชุมชนเนินฆ้อ หมู่บ้านจำรุงมหาวิทยาลัยบ้านนอก หมู่บ้านถนนกะเพราที่ประกอบอาชีพแกะปู ทำน้ำปลา สวนพฤกษศาสตร์ระยอง ป่าชายเลนบริเวณสะพานรักษ์แสมและบริเวณหมู่บ้านท่าครก ทะเลบริเวณชายหาดแหลมแม่พิมพ์ และชายหาดสวนสน จังหวัดระยอง

ระยะเวลาในการทำงานอนุรักษ์ : 4 ปี ตั้งแต่ ปี พ.ศ. 2562 ถึง ปี พ.ศ. 2566 โดยกลุ่มเยาวชนนักเรียนตั้งแต่ระดับชั้นอนุบาล ถึง ชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 โรงเรียนวัดถนนกะเพรา จำนวน 117 คน

การบริหารจัดการ/กิจกรรม   เรียนรู้ร่วมกับครูภูมิปัญญา

1. ชั้นอนุบาลเสริมสร้างพัฒนากล้ามเนื้อมือ มัดเล็ก มัดใหญ่ ด้วยโครงงานแป้งโดว์ที่มีลักษณะนิ่ม ยืดหยุ่นได้ สีสันสดใส ไม่มีสารเคมีที่เป็นอันตราย จึงเป็นของเล่นที่เสริมพัฒนาการของเด็กได้อย่างปลอดภัย
2. ชั้นประถมศึกษาปีที่ 1 เห็ดแปลง รู้จักเห็ด ที่มา การทำก้อน การดูแลรักษาเห็ด และการเก็บผลผลิต ผ่านกิจกรรมการปั้น งานปะติด การวาดภาพสอดแทรก 8 สาระการเรียนรู้ เสริมสร้างทักษะการคิดสู่การสร้างนวัตกรรม การทำงานเป็นทีม และทักษะชีวิตด้านการประกอบอาชีพ การคิดต้นทุน–กำไร การทำบัญชีรับ-จ่าย
3. ชั้นประถมศึกษาปีที่ 2 สวนผักของพ่อ  เรียนรู้คุณค่า ประโยชน์ของผัก การเพาะเมล็ด การปลูก การดูแล การเก็บเกี่ยวเพื่อบริโภคและจำหน่าย เรียนรู้ทักษะชีวิตการทำอาหาร การทำงานเป็นกลุ่ม การคิด การแก้ปัญหาเพื่อสะท้อนความคิดของเด็กให้เกิดการพัฒนาต่อยอดการเรียนรู้ สร้างจิตสำนึกรักษ์สิ่งแวดล้อมให้เด็กด้วยการนำขวดพลาสติกมาประยุกต์ใช้ในการปลูกผักเพื่อลดปริมาณขยะในโรงเรียนและชุมชน
4. ชั้นประถมศึกษาปีที่ 3 มหัศจรรย์ใบขลู่ บูรณาการเพื่อสร้างทักษะอาชีพ รู้จักต้นขลู่ ใบขลู่ เรียนรู้การแปรรูปการทำชาใบขลู่ การเก็บรักษา เรียนรู้คุณค่าใบขลู่มีสารอาหารประกอบด้วย ธาตุแคลเซียม ธาตุเหล็ก ธาตุฟอสฟอรัส เบตาแครอทีน และสรรพคุณทางยาที่ใช้ในการรักษาโรคเบาหวาน ลดความดันโลหิต ลดความเสี่ยงการเกิดโรคมะเร็ง และช่วยขับปัสสาวะทำให้ไตทำงานดีขึ้น
5. ชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 หอยนางรมน่ารู้  เรียนรู้ระบบนิเวศและทักษะอาชีพของคนในชุมชน เรียนรู้แหล่งที่อยู่ แหล่งเลี้ยงหอยนางรม การเพาะเลี้ยงจากสถานที่จริง เรียนรู้คุณค่าของการอนุรักษ์ รักษาระบบนิเวศป่าชายเลนให้ยั่งยืน การนำภูมิปัญญาท้องถิ่นประยุกต์ร่วมกับการเรียนรู้ทั้งในและนอกห้องเรียน ทั้งการแปรรูปและการเลือกบรรจุภัณฑ์ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม
6. ชั้นประถมศึกษาปีที่ 5 น้ำปลารสเด็ด เรียนรู้การถนอมอาหารและสร้างทักษะอาชีพจากการปฏิบัติจริง เรียนรู้แหล่งที่มาของวัตถุดิบ การเลือกวัตถุดิบ วัสดุอุปกรณ์ที่ใช้วิธีการหมักน้ำปลาและการทำน้ำปลา รวมถึงการออกแบบบรรจุภัณฑ์จากภูมิปัญญาท้องถิ่น นักเรียนสามารถนำความรู้ที่ได้ไปประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวัน และสร้างอาชีพได้ในระยะยาว
7. ชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 ฮ้อยจ๊อหรรษา เรียนรู้ชนิดของปู แหล่งเลี้ยงปู ระบบนิเวศที่อยู่อาศัยของปูทำให้นักเรียนเห็นคุณค่า รักษ์และหวงแหนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ศึกษาการแปรรูปการสร้างมูลค่าเพิ่มการทำฮ้อยจ๊อจากผู้ปกครอง ผู้รู้ในชุมชน รวมถึงค้นคว้าจาก Internet พัฒนาสูตรฮ้อยจ๊อเพื่อประยุกต์ใช้ในการประกอบอาชีพของตนเองในอนาคต

ผลที่เกิดขึ้นจากการดำเนินงาน

1. ป.1- ป.2 เกิดการสร้างเครือข่ายการเรียนรู้ระหว่างผู้บริหาร ครู นักเรียนและผู้ปกครอง จนสามารถสร้างอาชีพจากสิ่งที่เรียนรู้ร่วมกันได้
2. ป.3 นักเรียนเห็นคุณค่าของต้นขลู่ ซึ่งเป็นวัชพืชที่ขึ้นบริเวณป่าชายเลน นำมาเพิ่มมูลค่าต่อยอดเป็นผลิตภัณฑ์ เช่น คุกกี้ใบขลู่ ชาใบขลู่ น้ำใบขลู่หลากรส สร้างรายได้ให้กับตนเองระหว่างเรียน
3. ป.4 ป.5 และ ป.6 นักเรียนตระหนักเห็นความสำคัญของทรัพยากรธรรมชาติ สิ่งแวดล้อม ร่วมกันดูแลรักษาให้มีความอุดมสมบูรณ์เพื่อการดำรงชีวิตของสิ่งมีชีวิตต่าง ๆ ในระบบนิเวศ รักษาความหลากหลายทางชีวภาพ รวมถึงการจัดการขยะ การนำขยะจากเปลือกหอยนางรมที่ถูกทิ้งอยู่ในชุมชนมาสร้างมูลค่า โดยการศึกษา ทดลอง ประดิษฐ์ คิดค้นและพัฒนาจนเกิดเป็นนวัตกรรม “การใช้เปลือกหอยนางรมบดทดแทนปูนซีเมนต์ในการผลิตคอนกรีต” เป็นการต่อยอดไปสู่อุตสาหกรรมชุมชนด้วยเปลือกหอยนางรม สร้างอาชีพให้กับเด็กและคนในชุมชนได้ในอนาคต
4.  “วิถีพอเพียง แบ่งปัน ผูกพัน ดิน น้ำ ป่า” การดูแลรักษาทรัพยากรธรรมชาติ การจัดการสิ่งแวดล้อมในเมือง การสร้างพื้นที่สีเขียว การรักษาความหลากหลายทางชีวภาพ การจัดการปัญหาภาวะมลพิษด้านน้ำ อากาศ ขยะ และการอนุรักษ์พลังงาน รวมไปถึงกิจกรรมสร้างจิตสำนึก การสร้างประชาสังคม

การสนับสนุนจากองค์กรหรือหน่วยงาน

1. องค์การบริหารส่วนจังหวัดระยอง สนับสนุนงบประมาณในการพัฒนานวัตกรรมของโรงเรียน
2. สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน สนับสนุนงบประมาณในการพัฒนานวัตกรรมของโรงเรียน
3. ศูนย์วิจัยและพัฒนานวัตกรรมอุทยานแห่งชาติ จังหวัดเพชรบุรี สนับสนุนวิทยากรในการเรียนรู้เรื่องการอนุรักษ์ป่าและช้าง
4. เทศบาลตำบลเนินฆ้อ สนับสนุนรถตู้นำนักเรียนไปเรียนรู้ที่อุทยานแห่งชาติเขาชะเมา
5. บริษัทไอ อาร์ พี ซี จำกัด (มหาชน) สนับสนุนงบประมาณในการนำนักเรียนไปนำเสนอโครงงานวิทยาศาสตร์ เรื่องการนำนักเรียนไปประกวดงานศิลปหัตถกรรมนักเรียน ภาคกลางตะวันออก

      6. บริษัท ปตท.จำกัด (มหาชน) สนับสนุน บุคลากร ตามโครงการ Restart Thailand เพื่อเป็นผู้ช่วยครู จำนวน 4 คน ในปี พ.ศ. 2564 – 2565