1,063

การหาความแตกต่างของทำงานอนุรักษ์ระหว่างชุมชนเดี่ยว กับ การทำงานแบบเครือข่าย

การจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมสามารถดำเนินการในหลายรูปแบบ ขึ้นอยู่กับศักยภาพ สภาพปัญหา และทุนด้านต่างๆ ของชุมชน คณะกรรมการภาค “รางวัลลูกโลกสีเขียว” ภาคเหนือ เห็นถึงความจำเป็นของการสร้างความเข้มแข็งแก่ชุมชนและการสนับสนุนรูปแบบการจัดการทรัพยากรธรรมชาติที่เหมาะสม โดยเฉพาะสามารถตั้งรับและปรับตัวกับสถานการณ์การเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศ แนวนโยบายและบังคับใช้กฎหมายที่เกี่ยวข้อง รวมถึงความท้าทายด้านเศรษฐกิจ การเมืองวัฒนธรรมและสังคมใหม่ ๆ จึงเห็นควรจัดการศึกษาเรื่องรูปแบบการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมโดยชุมชน โดยทำการเปรียบเทียบจุดอ่อนจุดแข็ง โอกาส และผลกระทบการดำเนินการโดยชุมชนกับเครือข่าย  

กลุ่มเป้าหมาย ล้วนเป็นชุมชนที่ได้รับรางวัลลูกโลกสีเขียว ได้แก่ 

1. ชุมชนบ้านห้วยหินลาดใน หมู่ 7 ตำบลบ้านโป่ง อำเภอเวียงป่าเป้า จังหวัดเชียงราย ผลงานลูกโลกสีเขียว ปี พ.ศ. 2542 และรางวัลสิปนนท์  เกตุฑัต 5 ปี แห่งความยั่งยืน ปี พ.ศ. 2548
2. ชุมชนบ้านกลาง หมู่ 5 ตำบลบ้านดง อำเภอแม่เมาะ จังหวัดลำปาง ผลงานลูกโลกสีเขียว ปี พ.ศ. 2550 และรางวัลสิปปนนท์  เกตุฑัต 5 ปี แห่งความยั่งยืน ปี พ.ศ. 2556
3. บ้านสามขา หมู่ 6 ตำบลหัวเสือ อำเภอแม่ทะ จังหวัดลำปาง ผลงานลูกโลกสีเขียว ปี พ.ศ. 2551 ผลงานรางวัลสิปปนนท์  เกตุฑัต 5 ปี แห่งความยั่งยืน ในปี พ.ศ. 2557
4. ชุมชนบ้านแม่กองคา หมู่ 10 ตำบลแม่ยวม อำเภอแม่สะเรียง จังหวัดแม่ฮ่องสอน ผลงานลูกโลกสีเขียว ปี พ.ศ. 2555
5. ชุมชนบ้านเหล่าเหนือ หมู่ 4 ตำบลบ้านกลาง อำเภอสอง จังหวัดแพร่ ผลงานลูกโลกสีเขียว ปี พ.ศ. 2556
6. เครือข่ายการจัดการทรัพยากร ตำบลแม่ทา อำเภอแม่ออน จังหวัดเชียงใหม่
7. เครือข่ายป่าชุมชนลุ่มน้ำห้วยปูลิง ตำบลห้วยปูลิง อำเภอเมือง จังหวัดแม่ฮ่องสอน ผลงานลูกโลกสีเขียว ปี พ.ศ. 2557

ในการเลือกตัวแทนเพื่อการศึกษา คณะกรรมการภาค “รางวัลลูกโลกสีเขียว” ภาคเหนือได้ให้เกณฑ์การพิจารณาเป็นกรอบการคัดเลือก คือ เป็นชุมชนที่มีผ่านการได้รับรางวัลลูกโลกสีเขียว โดยเฉพาะชุมชนที่ได้รับรางวัลสิปปนนท์  เกตุฑัต 5 ปี แห่งความยั่งยืน ซึ่งเป็นผลงานที่แสดงให้เห็นถึงผลงานที่มีประสิทธิภาพ หรือเป็นชุมชนที่มีผลงานเป็นที่ยอมรับทางสังคมและมีผลงานเป็นที่ประจักษ์ เช่น กรณีเครือข่ายตำบลแม่ทา อำเภอแม่ออน จังหวัดเชียงใหม่ ซึ่งผู้นำชุมชนเคยได้รับรางวัลลูกโลกสีเขียวประเภทบุคคลมาแล้ว และให้มีความหลากหลายทางวัฒนธรรม  

การเก็บข้อมูล โดยกระบวนการ Focus Group และการสัมภาษณ์แบบเจาะลึก ทั้ง 7 ผลงานตั้งอยู่บนสมมติฐานความแตกต่างรูปแบบการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมโดยชุมชนและโดยเครือข่ายชุมชน ดังนี้

1. ความแตกต่างในรากฐานความคิดของการรวมกลุ่มชุมชน/เครือข่าย
2. ความแตกต่างในเชิงโครงสร้างของกลุ่มชุมชน/เครือข่าย
3. ความแตกต่างในเชิงพื้นที่/และความหลากหลายของทรัพยากร
4. ความแตกต่างในกระบวนการจัดการ
5. ความแตกต่างของปัจจัยในความสำเร็จ
6. ความแตกต่างในระดับผลกระทบจากผลการดำเนินงาน

กรอบข้อมูลเพื่อการศึกษา

ประเด็นศึกษา

ข้อมูล

1. รากฐานทางความคิด อุดมการณ์เบื้องหลังความคิดก่อนที่จะมีการรวมกลุ่ม/เครือข่ายเพื่อดำเนินการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม

1.1. ปัญหา สาเหตุ วิกฤติการณ์และผลกระทบที่เกิดขึ้น/ความรุนแรง/ความซับซ้อน/การต่อสู้/การคลี่คลายปัญหา ที่เป็นส่วนผลักดันให้เกิดกลุ่มชุมชน/เครือข่าย

1.2. วิสัยทัศน์ /อุดมการณ์

1.3. วัตถุประสงค์ และเป้าหมาย

2. ความหลากหลายของผู้มีส่วนได้ผู้มีส่วนเสีย

2.1. ผู้ร่วมแนวคิด

2.2. สมาชิกของกลุ่มชุมชน/เครือข่าย

2.3. ลักษณะความสัมพันธ์ของสมาชิกกลุ่มชุมชน/เครือข่าย

2.4. คณะดำเนินการ /ผู้แทน /คณะทำงาน : โครงสร้าง บทบาทหน้าที่

2.5. หน่วยงาน องค์กร

3. การบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม

องค์ประกอบ

1) พื้นที่และทรัพยากร

2) การบริหารจัดการ

- คณะกรรมการ

- แผนงาน

- ปัจจัย

3) การมีส่วนร่วม

3.1. พื้นที่ที่ดำเนินการ/ขนาดของพื้นที่ /ความสำคัญของพื้นที่ /ความเกี่ยวเนื่องกับพื้นที่ข้างเคียง

3.2. ความหลากหลายของทรัพยากรในพื้นที่ /และคุณค่าความเชื่อ / การสนองประโยชน์ / ความเกี่ยวข้องกับการทำกิน การดำเนินชีวิต

3.3. ภูมิรู้ เทคนิค วิธีการ และการเรียนรู้

3.4. การตัดสินใจของชุมชน /เครือข่าย

3.5. การกำหนดกิจกรรม

3.6. การวางแผนดำเนินงาน

3.7. การมีส่วนร่วมของสมาชิก

3.8. ความร่วมมือของหน่วยงาน องค์กรภายนอก

3.9. การกำหนดระเบียบ และการบังคับใช้

3.10. การระดมทรัพยากร / กองทุน /ปัจจัยในการดำเนินงานของชุมชนหรือของเครือข่าย

3.11. ความราบรื่น/ ปัญหา / อุปสรรค์ / และการหาทางออกของคณะดำเนินการ

4. ผลกระทบจากการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม การได้รับประโยชน์ / การแบ่งปันผลประโยชน์ /แนวโน้มของความยั่งยืน / การเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นในด้านต่างๆ เช่น กระแสการอนุรักษ์ เกิดการเจริญเติบโตของกลุ่มชุมชน/เครือข่าย

4.1. ปัจจัยความสำเร็จ

4.2. เงื่อนไข ปัญหา อุปสรรค

4.3. ความยั่งยืน / การสืบทอด / ความต่อเนื่องของกิจกรรม

4.4. ความภาคภูมิใจ

4.5. แนวคิดต่อไป / แผนขยายผล / ต่อยอด


1,063